‘De jeugd van tegenwoordig’ heeft het best bont gemaakt de laatste tijd in Zuid-West-Vlaanderen. In Kuurne waren er de incidenten op de Ezelsfeesten begin oktober, Kortrijk heeft als centrumstad sowieso al een aanzuigeffect en heel recent – op oudejaarsavond – waren er relletjes tussen jongeren en de politiediensten in Harelbeke. We spreken burgemeester Ruth Vandenberghe (TBSK), Francis Benoit (Burg+) en Michaël Vannieuwenhuyze (team harelbeke) over de kwestie. Ze zien de problemen toenemen, putten de wettelijke mogelijkheden meer en meer uit en vragen de hogere politiek om met meer tools te komen. Straathoekwerker Joost Bonte ziet het wel goed komen met de jeugd, maar geeft de burgemeesters één tip: “Blijf investeren in een degelijk sociaal beleid!”
Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. En toch lijken we – een deel van – de jeugd de laatste tijd kwijt te zijn. Amokmakers in (Zuid-West-)Vlaanderen worden steeds jonger. Op politiek vlak komen er allerhande maatregelen, maar de politici zelf zitten vaker met de handen in het haar. Het recentste voorbeeld vond op oudejaarsavond plaats in Harelbeke. Op silvesteravond schoot een groep jongeren vuurwerk af op huizen, werden bommetjes onder wagens gegooid en was er sprake van verbale agressie richting bewoners. “Het was een kat-en-muisspel met de politiediensten tussen de Markt en de wijk de Goudwinde”, zegt burgemeester Michaël Vannieuwenhuyze. Hij had zijn oudejaarsavond wellicht anders voorgesteld. Een groot deel van de nacht was hij bezig met de relletjes. ’s Nachts kwam hij met een emotionele post op sociale media.
In buurgemeenten Kuurne en Kortrijk zijn er de laatste maanden eveneens opvallend veel incidenten geweest met jongeren. Dat geven beide burgemeesters ook aan. In Kortrijk werden er een negental jongeren opgepakt in de wijk De Lange Munte omdat ze onder andere een struik in brand hadden gestoken door vuurwerk af te schieten. Herrieschoppende hooligans en overlast aan de OC’s in Rollegem en Aalbeke zijn de stadsdiensten ook niet vreemd. In Kuurne was het op de laatste avond van het jaar vrij rustig, al zijn de incidenten met Ezelsfeesten begin oktober nog niet vergeten. Een groep jongeren zorgde voor onrust door mensen lastig te vallen, te achtervolgen en vuurpijlen af te schieten. Een gegeven moment werd burgemeester Francis Benoit zelf omsingeld. Uiteindelijk werden toen drie 17-jarigen aangehouden voor afpersing. Kort daarna werd in de gemeente een meldpunt opgericht.
Politieke acties
Kuurne schakelde echter nog bij. Op de gemeenteraad van november werd de nieuwe GAS-regelgeving goedgekeurd. Voortaan kunnen 14-jarigen er een GAS-boete krijgen. In Kortrijk is dat al sinds september 2024 het geval, Harelbeke maakt er nu ook werk van sinds de incidenten op oudejaarsavond. Andere tools die lokale besturen hebben zijn contactverboden tussen jongeren onderling en locatieverboden. De burgemeesters van de drie gemeenten geven aan hier al gebruik van te hebben gemaakt. “We gebruiken de wettelijke mogelijkheden maximaal”, zegt Ruth Vandenberghe, burgemeester van Kortrijk.
Bij de drie burgemeesters klinkt het unisono dat er vanuit de hogere politiek meer nodig is. Ze willen extra mogelijkheden. Er zou binnenkort blijkbaar wel al een en ander uit de bus moeten komen. In Kortrijk wordt uitgekeken naar een mogelijke uitbreiding van de GAS-wetgeving waar federaal minister van Veiligheid en Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) aan werkt. Francis Benoit verwijst naar zijn West-Vlaamse parlementaire partijgenoten Kris Declercq (Vlaams volksvertegenwoordiger voor CD&V) en Franky Demon (federaal volksvertegenwoordiger voor CD&V) die al in februari enkele wetsvoorstellen zouden uitwerken. In Harelbeke kwam op donderdag 8 januari Vlaams Viceminister-president Hilde Crevits (CD&V) langs. Ze ging daarmee in op de oproep om in gesprek te gaan die burgemeester Michaël Vannieuwenhuyze deed.
De burgervader kaartte een en ander aan in dat gesprek. “We moeten blijvend een tweesporenbeleid aanhouden: zowel preventief als repressief. Toch zijn er een aantal jongeren waar elk gevoel van verantwoordelijkheid volledig ontbreekt. In die gevallen is het zo dat ofwel de ouders er zich er zelf niets van aantrekken, ofwel is de jongere thuis zelf de baas. Dit merkten we meermaals toen we ouders uitnodigden naar het politiekantoor nadat hun zonen werden opgepakt. Die ouders moeten we voor hun verantwoordelijkheid stellen, door hen in eerste instantie uit te leggen dat dit niet kan en zij hun verantwoordelijkheid moeten opnemen. Doen ze dit niet, dan – maar enkel dan pas – mogen ze van mij het kindergeld beperken. Als je steun krijgt van de staat, dan mag de staat er ook iets in ruil voor terug verwachten.”
“Ten tweede vind ik het belangrijk dat minderjarige recidivisten strakker worden opgevolgd door het parket en dus ook kunnen vervolgd worden. Nu is dit heel miniem of volgt de sanctie heel wat later, waardoor deze jongeren een gevoel van straffeloosheid hebben en nooit het gevoel hebben dat hun misdragen wordt gesanctioneerd. Voor alle duidelijkheid, het gaat me hier niet om de gewone minderjarige die eens wat kattenkwaad uitspookt, maar om structureel en bewust misgedragen. Ik heb dus aan de minister ook gevraagd of er meer middelen kunnen worden voorzien voor het parket om dit op te volgen.”
Maar ondertussen maakt de Harelbeekse meerderheid wel een actieplan met de resterende tools op lokaal niveau die overblijven, zowel repressief als preventief. Repressief gaat het onder meer om locatie- en contactverboden voor bepaalde jongeren, een strenger verbod op het bezit van vuurwerk bij minderjarigen, het verlagen van de GAS-leeftijd naar 14 jaar en een grotere inzet van bodycams. Preventief worden extra camera’s geplaatst, wordt intensiever samengewerkt met organisaties zoals CAW en (op termijn, red.) Arktos, en komen er bijkomende projecten rond straathoekwerk, recreatie, sport en samenwerking met lokale partners. “Het actieplan zal steunen op drie pijlers – repressie, preventie en communicatie – en ook regionaal worden afgestemd”, klinkt het bij Vannieuwenhuyze.
Zo slecht nog niet
Het is een heleboel. Gaat het dan echt zo slecht met onze jeugd? “Nee, er is echt niet zoveel veranderd als je het met vroeger vergelijkt”, zegt Joost Bonte, de ‘vader van de straathoekwerkers’, resoluut. “Wanneer wij vroeger uitgingen, had elke wijk wel een bende. Je kon niet naar een fuif gaan zonder dat er gevochten werd. Toen was er wel een grotere vorm van sociale controle.”
Bonte hekelt wel bepaalde politieke beslissingen. Hij mist de inzet op een sociaal beleid. “Overal wordt er bespaard op het sociaal beleid: de subsidies voor jeugdverenigingen en sportclubs dalen, elke vereniging moet meer betalen voor een lokaal, jeugdbewegingen moeten bijspringen in het energieverbruik… Kortom, er wordt veel bespaard, maar dan zet Kortrijk bijvoorbeeld in op 40 extra agenten. Veiligheid lijkt gelijk te staan aan repressie. Kijk, met pubers in huis, gebeurt het wel vaak dat jongeren het huis even uit willen. Als je geen tuin hebt, dan gaan die jongeren elkaar op straat opzoeken. Als je dan geen jeugdwerkers tegenkomt, maar politieagenten, dan kan dat als een rode lap op een stier werken.”
Veiligheid lijkt gelijk te staan aan repressie
GOM
De straathoekwerker komt met een nieuw principe op de proppen dat het GAS-systeem zou kunnen vervangen: GOM, oftewel de Gemeentelijke Ondersteuningsmaatregel. “Geen boete, maar een vorm van remediëring voor de jongere. Dat kan in de vorm van gemeenschapsdienst. Als een jongere bijvoorbeeld een bushokje heeft vernield, laat die dan X aantal uur vuilbakken ledigen van bushokjes. De oplopende geldboetes die nu worden uitgeschreven gaan vaak ten koste van vele andere belangrijke zaken voor de ouders, die het al moeilijk hebben. GOM impliceert ook de remediëring: eens je je dienst hebt gedaan, wordt de actie ‘weggegomd’. Je krijgt een tweede kans.”
