In het provinciaal bezoekerscentrum Palingbeek, Vaartstraat 7 in Zillebeke, kan je vanaf vandaag tot en met 15 augustus de buitenexpo ‘MOES-tuin leeft’ ontdekken. Je ontdekt er verhalen, door de jaren heen vergaarde kennis en allerlei tips van gepassioneerde moestuiniers. De geschiedenis van de moestuin loopt als een rode draad door die getuigenissen heen. Want wroeten in de moestuin, dat doen we al duizenden jaren.
Binnen het koepelproject ‘MOES-tuin’ verzamelt Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG) – samen met (erfgoed)partners en moestuiniers – objecten, foto’s, handelingen, tradities en ervaringen uit moestuinen. Men wil op die manier het rijke en diverse moestuinerfgoed verkennen, documenteren, onderzoeken, tonen én verder laten leven. Dat gebeurt door historisch onderzoek, maar vooral door te leren van de moestuiniers zelf.
Yves Segers, coördinator van CAG, licht toe: “Omdat de moestuin niet los kan worden gezien van de handen die erin werken, wil dit project ook de mensen die moestuinieren, samenbrengen. Waarom houden ze een moestuin? Hoe doen ze dat? En waarom net op die manier? De beweegredenen om te tuinieren en de kennis en kunde die in de handen en hoofden van moestuiniers zit, die willen we veiligstellen voor de volgende generaties moestuiniers. We leggen ons oor niet alleen te luisteren bij mensen met een eigen moestuin, maar ook bij moestuiniers die met hart en ziel tuinieren in een schooltuin, een moestuin verbonden aan een gezondheids- of welzijnsinstelling of een stedelijke samentuin.”
Voldoening en trots
Zo leer je in de expo de werking van de moestuin van de Lovie vzw in Poperinge kennen. In hun moestuin ‘de Biotope’ (moes)tuinieren personen met een beperking. Het werk wordt er aangepast aan ieders mogelijkheden, interesses en talenten. De hoeveelheid opbrengst is niet van belang, wel de zin van wat de hoevemedewerkers doen. Moestuinier Davy onderhoudt met veel liefde de perenbomen. “Ik ben trots op mijn werk hier, van de peren die ik pluk tot het maken van perensap, dat we hier ook verkopen. Na een dag hard werken, smaakt het nog zo goed.”
De oogst is voor menig moestuinier de kroon op het werk. Letterlijk de vruchten plukken van je werk, dat geeft voldoening. Tot de komst van de koelkast en de vrieskast – vanaf de jaren 1960 – worden groenten ingekuild. Ze worden in de grond of in een kist met zand ingegraven. Stro beschermt ze tegen vorst. Ook wecken was – en is – een populaire methode om groenten en fruit te bewaren. De voormalige Boerinnenbond organiseerde ‘inmaaklessen’ en in het alom bekende ‘Ons kookboek’ vind je heel wat recepten terug om je oogst te bewaren.
Turkse pompoenen
Voor je kan oogsten, moet je natuurlijk planten. Zaden en stekjes verzamelen zit moestuiniers al eeuwenlang in het bloed. Ervaring leert hen welke planten er lokaal best aarden. Daarom vind je vaak dezelfde gewassen in naburige moestuinen. Nu gaan moestuiniers terug op zoek naar lokale, robuuste rassen of specialere varianten, waarvan ze de zaden vinden op gespecialiseerde zadenbeurzen, in zadenbibliotheken of door een pompoen 4.000 km te laten reizen, zoals Mustafa en zijn vrouw Emira het aanpakten.
In de expo leer je het moestuiniersduo Luk en Mustafa kennen. Tot zijn vertrek uit het Turkse Midyat in 1992, heeft Mustafa een moestuin die hem en zijn gezin het hele jaar van granen, fruit en groenten voorziet. In Herent leert hij Luk kennen, die zelf ook een grote moestuin heeft. Ze besluiten samen te tuinieren, wisselen moestuinkennis uit en leren van elkaar. “In 2022 lieten we een pompoen uit mijn geboortedorp overkomen naar Herent”, vertelt Mustafa. “We gaan de zaden oogsten en proberen om hier Turkse pompoenen te kweken.”
Reizende expo
De expo ‘MOES-tuin leeft’ toont de eerste verzamelde resultaten en nodigt bezoekers uit deel te nemen aan allerlei erfgoedactiviteiten. Waar de expo staat, organiseert men erfgoedbabbels, oogsttafels, lezingen of demo’s om onze kennis uit te breiden en te verdiepen. Na een eerste halte in Borgloon, reist de expo nu door naar Ieper om uiteindelijk later dit jaar in Mechelen te landen.
“CO7 vindt het belangrijk om te tonen hoe erfgoed meer is dan wat zich in musea of archieven bevindt”, legt Valentijn Despeghel, voorzitter van CO7 en schepen van Cultuur uit. “Moestuinen zijn een prachtig voorbeeld van hoe erfgoed zich dichtbij mensen bevindt en hoe het verbindt over generaties heen.”
Wat verteld, besproken en getoond wordt, komt ook weer ‘naar buiten’. Yves Segers: “Het verzamelde erfgoed willen we aan een breed publiek presenteren. De rondreizende expo is daar een eerste stap in. Daarnaast zal de projectwebsite www.moes-tuin.be dienstdoen als kennishub waar onderzoeksresultaten gebundeld worden en activiteiten gecommuniceerd. Audiovisuele documentatie en digitale collecties brengen het moestuinerfgoed tot in de huiskamer.” En dat mag je best letterlijk nemen, want op de projectwebsite vind je de expo volledig digitaal terug.
Praktisch
De expo ‘MOES-tuin leeft’ is gratis te bezoeken van 14 juni tot en met 15 augustus in het provinciedomein Palingbeek, Vaartstraat 7 in Ieper, telkens van zonsopgang tot zonsondergang. Voor dit project slaat CAG de handen in elkaar met erfgoedorganisaties en partners: CO7, Erfgoedcel Mechelen, Erfgoed Haspengouw, ’t Grom, Huis van Alijn, Cera, Tuinhier, Velt, Landelijke Gilden en Vondels. Dit project wordt mogelijk gemaakt door ondersteuning van de Vlaamse overheid, departement Cultuur, Jeugd en Media en stad Ieper.
