Wat ooit bedoeld was als een idyllisch stukje natuur in Bavikhove, blijkt een giftige erfenis te zijn. De grond van minstens 50 bewoners in de buurt van de oude Leiearm is zwaar vervuild met PFAS, een gevaarlijke chemische stof. De oorzaak ligt veertig jaar terug, toen tijdens baggerwerken illegaal slib werd gedumpt in een natuurgebied.
In de jaren tachtig werden grootschalige baggerwerken uitgevoerd aan de Leie in Harelbeke. Slib uit het vernauwde deel van de rivier in het centrum moest verplaatst worden, zodat schepen zonder problemen konden aanleggen bij de kade van Geldof Metaalconstructie. De oplossing? Het slib dumpen in de oude Leiearm – een beslissing die destijds al op protest botste.
“We hebben veel protest gevoerd in de jaren tachtig, maar met beperkt succes”, vertelt Stef Boone (72), een van de gedupeerden. “Het was slib gemengd met zware metalen en waarschijnlijk ook veel afval afkomstig van de textielindustrie. Dat mag helemaal niet in een natuurgebied gedumpt worden, maar het was voor hen de gemakkelijkste oplossing.”
Een nieuwe industriezone opspuiten was geen optie, dus koos men voor de snelle weg. Uiteindelijk werden de buizen verlegd, maar de schade was al aangericht. En nu, vier decennia later, komen de gevolgen aan het licht.
Brief met slecht nieuws
Begin deze zomer ontvingen Stef en tientallen andere bewoners een brief die hun leven op zijn kop zou zetten. Er was PFAS gevonden in hun buurt. Dit naar aanleiding van het 3M-schandaal in Antwerpen, waardoor gemeenten verplicht werden te onderzoeken waar mogelijk PFAS aanwezig is.
“In het begin besef je niet per se wat er gebeurt”, zegt Stef. “Pas toen ik begon op te zoeken, wist ik wat het effectief inhield.” Voor hem kwam het nieuws extra hard aan. Veertig jaar lang had hij met trots zijn eigen groenten gekweekt in zijn biotuin. “Eigenlijk heb ik meer vergif binnen gespeeld dan een ander, ook door de eitjes van mijn kippen.”
Verontrustende bloedwaarden
Bloedonderzoek toonde aan dat Stefs vrees terecht was. Zijn bloedwaarden liggen verontrustend hoog: meer dan het drievoudige van de PFOS-norm en tot meer dan het tienvoudige van alle PFAS-stoffen samen.
“Ik heb een auto-immuunziekte, wat waarschijnlijk een gevolg is van PFAS-vergiftiging”, legt Stef uit. “Ik heb ook verhoogde cholesterol die niet naar beneden te krijgen is, dus hogere kans op hart- en vaatziekten. De auto-immuunziekte komt erop neer dat je je eigen lichaam afbreekt – allemaal gevolgen die hoogstwaarschijnlijk komen van die PFAS-vervuiling.”
“Ik heb een auto-immuunziekte, wat waarschijnlijk een gevolg is van PFAS-vergiftiging”
Wetenschappelijk onderzoek kan deze gezondheidsproblemen nog niet rechtstreeks aan PFAS linken, maar onderzoekers merken deze symptomen wel in veel hogere mate op in PFAS-vervuilde gebieden dan in de rest van Vlaanderen.
Ondanks de ernst van de situatie probeert Stef zijn humor te behouden. “Ik woon eigenlijk in een PFAS-paradijs”, zegt hij met een cynische glimlach. “Humor is hetgeen dat mij rechthoudt, al heb ik wel even in de put gezeten.”
Geen rechtszaak
Toch is Stef niet van plan om juridische stappen te ondernemen. “Ik ga me niet ziek maken om een rechtszaak te starten. Wie is er de schuldige, vraag ik mij af. Ik heb geen zin om me daarmee bezig te houden. Nu valt er nog mee te leven, maar ik weet niet wat er mij te wachten staat.”
Hij blijft wel groenten eten uit zijn tuin. “De voordelen en het plezier uit mijn biotuin wegen niet op tegen de nadelen van PFAS. PFAS komt niet echt binnen via de groenten. Ik eet wel geen eitjes meer van mijn kippen, want daar zit er heel veel in. Die moet ik nu meegeven met het klein gevaarlijk afval.”
“Eitjes van mijn kippen geef ik mee met het klein gevaarlijk afval”
Stef relativeert de situatie ook. “Hoe meer je opzoekt, hoe meer je beseft dat het overal zit in Vlaanderen – in de grond, in het water. Ook in de landbouw zitten de spuitstoffen vol, en ze sproeien tot aan mijn tuin.” (TB)
