“Ik heb niet goed gedoseerd in mijn leven”: Wim Lybaert (57) stapt opnieuw op De Columbus

Na een jaar haalt de Brugse televisiemaker Wim Lybaert opnieuw zijn Columbus van stal. Voor de zesde keer al neemt hij enkele boeiende gasten mee op sleeptouw, deze keer vanuit Sardinië. Twee van hen, Elodie Gabias en Viktor Verhulst, zijn zelfs de jongste ooit, en dat is geen toeval, zo blijkt. “Ik kijk met grote verwondering naar wat die gasten allemaal doen.”

We spreken Wim vlak voor Nieuwjaar, terwijl hij nog volop aan het monteren is aan de aflevering met Viktor Verhulst. Het fragment dat hij laat zien – waarbij de twee ontbijten – is classic Columbus: heerlijk authentieke no-nonsense televisie die je hartslag meteen doet vertragen en je in deze donkere dagen alweer doet dromen van de eenvoud van het onderweg zijn in het buitenland. Om maar te zwijgen over de lange zomeravonden met lekker eten en fijne gesprekken. Mogen dit seizoen ook plaats nemen aan de ontbijttafel, maar vooral in de passagiersstoel: Tom Waes, Petra De Sutter, Elodie Gabias, Ruben Van Gucht en Pascale Naessens.

Wim Lybaert start met Tom Waes op Sardinië, waarbij de gasten voor het eerst zélf de bestemming mogen kiezen. “Waarom Sardinië? Een eiland is altijd wel een wereld op zich en heeft telkens een andere vibe (De Columbus doet ook Corsica aan, red.). Wat ik niet wist, is hoe verschillend die zijn qua natuur, en ook bergachtig. De bus heeft afgezien.” (grijnst)

Kende je alle gasten?

“Ik ken Tom al lang en ik ben twee keer te gast geweest bij Ruben in zijn radioprogramma op zaterdagmorgen. Eén keer is het technisch heel erg misgelopen en dan zie je wat voor ongelooflijke krak hij is, die meteen improviseert en alles rechttrekt. Wat ik ook apprecieer is dat hij wil dat zijn gasten schitteren, net als ik dat probeer te doen op de Columbus.”

Het zijn wel twee namen die het afgelopen jaar veelvuldig in de media zijn verschenen. Denk je dan niet: kan ik hier nog iets uithalen?

“Dat is een verkeerd uitgangspunt. Ik ben nog nooit met hen op reis geweest, daar begint het al. Laat staan er een paar dagen na elkaar mee hebben doorgebracht. Je kan als televisiemaker te gast zijn en goeie quotes geven, maar vroeg of laat vallen de maskers af. Niemand houdt dat 72 uur vol. Het zijn uiteindelijk allemaal mensen met een bepaalde achtergrond of levensfase. Ik wil ook weten wie hun ouders waren, en of ze een warme thuis hadden bijvoorbeeld. Je kan je er niet op voorbereiden, maar je moet vooral durven loslaten.  Ik zag onlangs een film (‘Jay Kelly’ op Netflix, red.) die begon met een quote van Sylvia Plath: It’s a hell of a responsibility to be yourself. It’s much easier to be somebody else or nobody at all. Het is een enorme verantwoordelijkheid om jezelf te zijn. Het is veel makkelijker om iemand anders te zijn, of helemaal niemand. (denkt na) Je weet ook niet wat er gebeurt. Er komt altijd wel iets moois of lelijks op je pad. Je doet een siësta op een mooie plek of je rijdt met je bus ergens tegen… De Columbus moet het niet hebben van de grote diepte-interviews, alhoewel het vaak vanzelf gebeurt.”

Kunnen de gasten je nog verrassen?

“Ik wist bijvoorbeeld niet dat Ruben een kuismanie heeft, dat hij alles zo proper mogelijk wil. Hij is ijdel, wat ik dan weer niet ben. Dat contrast is interessant. En ik wist dat Tom veel humor had, maar toch hebben we echt véél gelachen. Je weet ook dat Pascale veel weet over voeding, maar het is pas interessant als je ziet hoe ze drie dagen lang over Paul (Jambers, red.) babbelt. Dat is écht de man van haar leven. Ze zegt heel mooie dingen over de liefde, omdat het vanzelf opborrelt en ze hem mist. Op die mooie plekken wilde ze daar eerder zijn met hem dan met mij, denk ik.” (lacht)

In tegenstelling tot iemand als Elodie, die nooit onder stoelen of banken stak dat ze heel erg naar je opkijkt. 

“Ze had sloefjes mee met een foto van mij op. Dat was heel, euh, raar. Maar Elodie is een heel tof, jong meiske. Ik ben er zeker van dat als het nog drie dagen langer had geduurd, het nog beter zou worden.”

Is het anders ‘werken’ met iemand die een pak jonger is?

“Tom en ik hebben bijvoorbeeld een gemeenschappelijk verleden, dus moet je heel hard opletten dat je geen dingen vertelt waar de kijker geen zaken mee heeft of geen boodschap aan heeft. Bij een andere generatie moet je zoeken naar gemeenschappelijke kenmerken en dat heeft soms wel wat tijd nodig. Elodie is bijvoorbeeld iemand die de neiging heeft om alles vol te babbelen, terwijl het echt op het gemak mag. Het beste compliment is altijd als de mensen in slaap vallen als ik aan het rijden ben.”

Elodie en Viktor, hele sympathieke mensen overigens, zijn op korte tijd heel bekend geworden, terwijl jij bij wijze van spreken eerst twintig jaar weggestopt zat in een montagecel, vooraleer je voor een camera ging staan. Wringt dat niet?

“Totaal niet. Nul. Ik kijk daar met grote ogen naar. Zij staan helemaal anders in de media, die de afgelopen jaren heel hard veranderd is zonder dat ik het echt doorhad. Hen bezig zien is een verrijking. Voor programma’s als De Columbus ben ik al snel een jaar bezig. Het goeie leven en Een jaar op zee zelfs anderhalf jaar voor acht afleveringen. Als ik dan zie met welk gemak en snelheid zij podcasts en filmpjes maken én daar een groot publiek mee bereiken… Dat prikkelt mij wel.”

Prikkelen in de vorm van frustreren?

“Nee, echt niet. Ik kijk er met grote verwondering naar, misschien nog niet met grote bewondering. Wel hoe zowel Elodie als Viktor het zakelijke aspect aanpakken. We leven in een heel snelle wereld en niemand gaat ontkennen dat het televisiemodel zoals we het kennen zwaar onder druk staat. Maar ik begin meer en meer te beseffen dat het belangrijkste is dat je een goed verhaal te vertellen hebt, en dat kan in eender welke vorm als je maar het metier mee hebt. Na dit seizoen ga ik daar goed over nadenken hoe ik dat ook kan doen. Al weet ik ook dat ik geen filmpjes moet maken voor twintigers. Na de vorige reeks van De Columbus had ik een dipje, maar door die jonge gasten bezig te horen, weet ik dat ik nog veel andere dingen kan doen, weliswaar in mijn eigen winkel. Ik voel vooral dat het mijn sterkte is om met mensen te babbelen.”

Hoe groot was die dip? Want het is geen geheim dat je de afgelopen jaren met onder meer ‘Een jaar op zee’ en ‘Zomeravonden’ heel veel hebt gemaakt zonder de lat lager te leggen.

“Ik heb na de vorige reeks van De Columbus twee maanden lang veel geslapen en me vanuit de zetel naar mijn moestuin gesleept. De opnames kruipen in je kleren, maar ook bij de montage zijn het hele lange dagen. Misschien is dat ook nog zo’n verschil met die jonge mensen. Elodie heeft drie diploma’s, maar zegt zelf dat ze niet zo hard werkt. Terwijl ik op haar leeftijd 60 uur per week klopte voor televisie. Misschien heeft die jongere generatie wel gelijk dat ze om vijf uur stoppen om hun kinderen te halen. Ik was vaak heel laat thuis. Aan de andere kant zullen Elodie en Viktor ook geen Columbus maken. Daarvoor is die spanningsboog te lang. Ze spelen liever kort op de bal. Ik ben door Viktor beginnen kijken naar De Verhulstjes, en waar ik vroeger zou denken: allee, weer een half uur tv gekakt, denk ik nu: wauw, dat is wel interessant. Niet dat ik het zou doen, maar het is goed gemaakt omdat ik snap wat ze willen doen. En als ik dan die kijkcijfers zie of merk hoe hun podcast zo goed scoort… Ik wil gerust iets kleins maken, maar als maker wil je eigenlijk ook dat er veel mensen kijken.”

Is de druk groter geworden om nieuwe dingen te ontwikkelen, zeker als het al elke keer een succes is?

“We moeten nog zien of dit seizoen scoort, hé.”

Dat zag je elk seizoen.

“Ik kan het wel loslaten. Tot 2011 was ik monteur en per toeval kwam ik voor de camera terecht. Ik overdrijf niet, maar de eerste tien jaar heb ik vooral gedacht: we doen er een jaartje bij in de hoop dat het publiek en de zender mij nog moet hebben. Desnoods kan ik altijd terug naar de montagecel. De laatste jaren heb ik wel geleerd dat het evenwaardig is om voor de camera te staan, al blijf ik het makkelijker vinden dan monteren. Monteren, dat is zwoegen als een schrijnwerker. Een constructie op poten zetten, kijken of het werkt, kleiner maken, afbreken, opnieuw beginnen… Maar op de bus moet ik gewoon mezelf zijn. Het is niet zo moeilijk om met mensen te praten.”

Je bent daar wel moeten in groeien. 

“Ik kwam uit de tuin, wat moest ik met BV’s op een bus doen, dacht ik bij mezelf. Maar dat zijn die mechanismes in je hoofd. Ik ben nooit starstruck, maar soms heb je wel vooroordelen. Drie jaar geleden zou Viktor nooit op de bus hebben gezeten. Wat zou die pipo van de Verhulstjes daar doen, zou ik gedacht hebben.”

‘Een jaar op zee’ was daarin volgens mij ook een zekere katalysator. Bij de vissers kón je je niet anders voordoen.

“Ik ben zelfzeker genoeg geworden om tegen iedereen te babbelen. Ik heb moeten leren dat ik dat kon, maar het vaak gewoon niet deed uit verlegenheid.”

Waarom is ‘De Columbus’ zo’n succes, denk je? 

“We steken er soms scènes in die een tv-maker er nooit zou in steken. Omdat er televisioneel geen zak gebeurt: geen grote emoties of grappige oneliners. Maar je zit te kijken en je ziet iets échts gebeuren. Samen zitten of ontbijten, gewoon praten zonder een doel om pakweg een verhaal of trauma op te rakelen. Je mag de kijker ook nooit onderschatten: ze wéten wat echt is en voelen wat voorbereid is. Al is een montage altijd maar een deel van de werkelijkheid natuurlijk.”

Ik ben er zeker van dat je alle beeldmateriaal integraal kan uitzenden. Dat zou ook werken.

“We hebben dat geprobeerd, in seizoen drie. We hebben een stuk gemonteerd waarbij Dieter Coppens en ik door Slovenië rijden, en soms heel lang niets zeggen. Dat is zalig om te zien, en tegelijkertijd heel verslavend. Ik kan dat ook hebben als ik monteer, dat ik kijk als kijker en gewoon blijf hangen.”

Je haalde daarstraks al aan dat je veel hebt gewerkt. Als ik zie hoe groot je kinderen vandaag zijn…

“Dat is een gevoelig punt. Ik heb niet goed gedoseerd in mijn leven. Ik heb te hard gewerkt. Vorig jaar merkte ik dat mijn lichaam er moeilijker tegen kan als ik te veel gas heb gegeven. Ik monteer nu thuis, maar zit nu ook tot ’s avonds te werken. Ik probeer die tijd nu wel wat in te halen. Afgelopen zomer ben ik met mijn zonen alleen op reis geweest, en ik wil dat meer doen de komende jaren. Al zal mijn vrouw zeggen dat ik dat al een paar jaar zeg. (lacht) Ze zijn ook oud genoeg, dus niet meer gebonden aan schoolvakanties. Tegelijkertijd willen ze ook graag met hun vrienden op reis gaan.”

Als je terugblikt, vind je dan niet dat je te veel hebt gewerkt?

“Ik denk het wel, ja. Aan de andere kant heb ik ook geen keuze. Ik ben nooit een nine-to-fivemens geweest. Ook nu word ik om 3.30 uur wakker met het idee dat een bepaald nummer in een overgang niet zo goed werkt, en sta ik op. Ik ben ook niet aangenaam om mee naar een film te kijken, dan stoor ik mij aan bepaalde zaken of vraag ik mij luidop af waar het is misgelopen. Als ik ooit moet stoppen, dan moet ik definitief stoppen. Ik kan het niet half doen. Mensen die met mij werken weten dat ook. Dat klinkt misschien allemaal pretentieus, maar de lat hoog leggen is soms eerder een vloek als een zegen.”

Als je al die jaren wél een nine-to-five had gedaan, was je misschien wel meer gefrustreerd als maker?

“Ik heb er vaak over nagedacht. Ik heb een jaar in een zwembad gewerkt, in Amerika een paar maanden in een fabriek, en dat was verstand op nul. Je moet enkel je alarm zetten en op tijd op je werk staan, en eigenlijk was dat ook wel tof.”