Op zaterdag 28 februari brengt het Brusselse theatergezelschap D°eFFeKt, ‘De Baan naar Rijsel’, bij Boegiewoegie in Menen. Het stuk werd in 2008 geschreven door de Wingense regisseur Jan Vromman (67) en schetst een beeld van hoe het er in dat jaar aan toe ging in de Rijselstraat in Menen. “De ‘Baan naar Rijsel’ is een winkelstraat die een onzekere illusie van luxe oproepen.”
“In 2008 vroeg het Menense theatergezelschap De Figuranten, met Hein Mortier aan het roer, mij om een toneelstuk voor hen te maken,” vertelt documentairemaker en regisseur Jan Vromman uit Wingene. Hij wilde bewust vertrekken van een lokaal gegeven. “Voor de spelers was de Rijselstraat een bekende omgeving. Ik wilde een tekst schrijven waarin zij zichzelf en hun leefwereld zouden herkennen.”
Ter voorbereiding doorkruiste Vromman de straat talloze keren. Hij observeerde, filmde en liet zich leiden door wat hij zag. “Het is een typische grensstraat, waar goedkope spullen worden verkocht aan douanetarieven. Je vindt er sigaretten, snackbars, erotische shops; alles wat je in grenssteden vaak tegenkomt. Historisch gezien is het ook een armere, ruwe buurt. Ik wilde daar een voorstelling over maken die het geheel vanop afstand bekijkt, zonder te oordelen.”
Uit dat materiaal ontstond De Boane noar Rissel. “De tekst bleek echter te zwaar voor de doelgroep,” zegt Vromman. “Er is toen veel aangepast en uiteindelijk werd het een andere voorstelling, gebaseerd op hetzelfde uitgangspunt maar verder weg van de oorspronkelijke tekst. Die originele versie werd dus nooit opgevoerd.”
Pas in 2025 kreeg de tekst een nieuw leven, toen het Brusselse gezelschap D°eFFeKt Vromman vroeg om een stuk te regisseren. “Toen heb ik de originele tekst opnieuw bovengehaald. Zo werd het plots een voorstelling over de Rijselstraat in Menen, gespeeld in Brussel, onder de titel De Baan naar Rijsel.”
Anticonsumptie
De personages in het stuk dragen namen die verwijzen naar merknamen. “Er zijn figuren als Royco, Vitaya en Fair Trade,” vertelt Vromman. Ze wonen allemaal langs de straat en krijgen elk een huisnummer. Daarnaast is er ook een bezoekster uit Frankrijk. Samen roepen ze het beeld op van een straat en haar bewoners.
Centraal staat de consumptiedrang die Vromman in de Rijselstraat observeerde. “De ‘Baan naar Rijsel’ is een winkelstraat voor goedkope spullen die een onzekere illusie van luxe oproepen. Het stuk gaat over willen bezitten, over het verlangen naar steeds meer spulletjes. In die zin is het een kritiek op de droom van het consumeren. Hoe het publiek zich verhoudt tot die wereld van kopen en verkopen, laat ik aan hen over. Ik wil geen moralist uithangen, ook al zit die boodschap er wel een beetje in.”
“Het is een beschrijvende voorstelling over een straat, opgebouwd uit kleine, verweven verhalen over relaties tussen mensen.”
Volgens Vromman kijkt het stuk met een milde blik naar de mensen die in die wereld leven. “Het gaat over een genegenheid voor die minder fortuinlijke sloeber die het met dat soort brol moet doen. Ik hoop dat het publiek sympathie voelt voor mensen die, ondanks hun materiële situatie, het hoofd rechtop houden en met een zekere fierheid in het leven staan.”
Geschiedenis
De tekst werd geschreven in 2008, achttien jaar geleden. “We hebben beslist om het stuk te brengen zoals het toen was, zonder het te actualiseren,” legt Vromman uit. “Je zou vandaag andere klemtonen kunnen leggen, met andere gevoeligheden naar die straat kunnen kijken. Maar de actualisering gebeurt vanzelf, omdat je wat je ziet vergelijkt met het nu. Veel zal herkenbaar blijven, andere dingen zijn intussen veranderd.” Net daarom noemt hij de voorstelling documentair theater. “Het stuk respecteren is ook een stukje geschiedenis vertellen, tonen hoe het was in 2008.”
De Baan naar Rijsel is geen actie- of dramastuk, benadrukt hij. “Het is een beschrijvende voorstelling over een straat, opgebouwd uit kleine, verweven verhalen over relaties tussen mensen.”
In 2025 werd het stuk al opgevoerd in Brussel. In februari volgt voor het eerst een voorstelling in Menen zelf. “Het verlangen om te consumeren is universeel, ook in Brussel herkende het publiek dat meteen. Maar spelen in Menen vind ik spannend. Mensen kennen de straat, ze zullen mijn observaties kunnen toetsen: heb ik overdreven, is er veel veranderd sinds ik het schreef? Tegelijk ben ik vooral blij dat het eindelijk gebeurt, want dit stuk was altijd voor deze plek bedoeld.”
Tickets zijn verkrijgbaar via info@boegiewoegie.be: 8 euro in voorverkoop, 10 euro aan de deur. Voor studenten en Uitpashouders bedraagt de prijs 5 euro.
