Zusters van Maria waren de grootste slachtoffers in Pittem en Egem

Toen de Franse troepen Pittem naderden, beslisten de Duitsers om de beide kerktorens op te blazen. De kerk liep heel wat schade op. © Repro Jan
Redactie KW

Omdat Pittem niet onmiddellijk in de frontstreek lag, was de oorlogsschade bij de bevrijding eerder beperkt. De beide kloosters, waaruit de zusters al in 1917 verdreven waren, en de Egemse kerk leden de meeste schade. Paul Lambrecht, Paul Van Brabant en Willy Deconinck van de heemkundige kring Valère Arickx gaven ons een beeld van de laatste weken.

Wanneer we op zoek gaan naar informatie over Pittem tijdens de Eerste Wereldoorlog en dan specifiek over de weken rond de bevrijding, dan is er weinig over terug te vinden. Zelfs in de boeken van Valère Arickx, waarin vaak heel wat informatie te vinden is, behelst de periode 1914-1918 maar enkele alinea’s. De weinige informatie handelt vooral over de kloosters in Pittem en Egem en de bijhorende scholen. Wat de weerslag van de bevrijding op Pittem betreft, springt vooral het dynamiteren van de Egemse kerk er uit.

Deportatie

“Sinds oktober 1914 namen de Duitsers bezit van grote delen van de kloosters van Pittem en Egem en de bijhorende scholen en die zouden tot aan de bevrijding nooit meer zonder vijandige bezetting zijn”, legt Paul Lambrecht uit. “Er bleef almaar minder plaats over voor de zusters om te leven en les te geven en de tegenvallende resultaten voor de Duitsers waren in beide kloosters voelbaar, met als hoogtepunt 11 december 1917. Op die dag werden alle Pittemse Zusters van Maria verplicht om het klooster te verlaten. Ze werden, samen met alle wezen en ouderen, in vier dierenwagons geladen, om na een treinreis van 30 uur in twee leegstaande kastelen in Gheel-ten-Aert te stranden. De Egemse zusters moeten eveneens hun klooster verlaten, maar mochten na heel wat onderhandelen op de parochie blijven en vonden een onderkomen bij de bevriende familie Maes. Pas in januari 1919 konden de eerste Pittemse zusters terugkeren.”

Egemse kerk verwoest

“De kloosters bleven ook hun rol spelen in de weken voor en na de bevrijding”, gaat Paul Van Brabant verder. “Op 10 oktober 1918 werd het Pittemse klooster overrompeld door 1.200 terugtrekkende Duitsers, die er niet alleen hun kazerne, maar ook een gevechtspost van maakten. De volgende dag ontbrandde de strijd met artillerie- en luchtgevechten.

“De zusters vertrokken in dierenwagons voor een treinreis van 30 uur” – Paul Lambrecht, heemkundige kring Valère Arickx

“Wat dat laatste betreft, speelde Pittem ook een rol in het leven van de twee Amerikaanse gevechtspiloten Ralph Talbot en Robert G. Robbinson (voor wie een gedenkplaat naast de ingang van de Pittemse kerk hangt), die allebei de Medal of Honour kregen voor een vuurgevecht, dat zij op 14 september 1918 boven Pittem voerden.”

We zien Willy Deconinck, Paul Van Brabant en Paul Lambrecht voor de gedenkplaat voor de oorlogsslachtoffers in de Pittemse kerk.
We zien Willy Deconinck, Paul Van Brabant en Paul Lambrecht voor de gedenkplaat voor de oorlogsslachtoffers in de Pittemse kerk.© Foto Jan

“Vanaf 1 oktober werd het Egemse klooster ingericht als ‘Feldlazarett’. Toen midden oktober de Franse troepen Pittem naderden beslisten de Duitsers om de beide kerktorens, die als uitkijkposten voor de Fransen konden dienen, op te blazen. Dat betekende dat de Egemse kerk voor een groot deel verwoest werd en dat ook het klooster en de school ernstige schade opliepen. Dankzij de tussenkomst van pastoor Nabor Holvoet – het gerucht deed de ronde dat hij de Ortskommandant dronken voerde – werd de Pittemse kerk gespaard. We lezen in de boeken van Valère Arickx: ‘Begin oktober eisten de Duitsers hier nog alle vee op en de weerbare mannen moesten met hen achterwaarts trekken.'”

17 oktober 1918

“Pittem werd op 17 oktober 1918 bevrijd”, vervolgt Willy Deconinck. “Vanaf 11 oktober lag Pittem binnen het bereik van de Franse kanonnen en de beschieting zou drie dagen duren, waarbij verscheidene inwoners gedood werden. In de oorlogsdagboeken van Achiel Van Walleghem – toen onderpastoor in Dikkebus – lezen we dat hij op 14 oktober bericht kreeg over de beschieting van Pittem en dat hij bezorgd was om het lot van zijn familie. In het Franse magazine ‘Le Pays De France’ lezen we: ‘La cavalerie Belge était aux portes de Bruges pendant que les divisions Française enlevaient Pithem, Meulebeke et Winghen.’ Op 17 oktober vielen de Franse troepen Pittem en Egem binnen en de volgende dagen boden de kloosters nog onderdak aan heel wat geallieerdesoldaten. De zusters waren bovendien de enigen die Frans spraken en die de oprukkende troepen informatie konden geven over de Duitse bewegingen.”

Toen de Franse troepen Pittem naderden, beslisten de Duitsers om de beide kerktorens op te blazen. De kerk liep heel wat schade op.
Toen de Franse troepen Pittem naderden, beslisten de Duitsers om de beide kerktorens op te blazen. De kerk liep heel wat schade op.© Repro Jan

Feiten

Wat de balans van de Eerste Wereldoorlog betreft, vielen er aan Pittemse zijde 22 gesneuvelden te betreuren. Nog eens elf soldaten overleden de volgende maanden na jaren van ontbering in krijgsgevangenkampen of in ziekenhuizen. Er vielen in Pittem 22 burgerslachtoffers. Wat Egem betreft sneuvelden er 13 soldaten en vielen er vijf burgerslachtoffers te betreuren. Tijdens de oorlog vochten er 120 Pittemnaren en vijf Egemnaren mee. We lezen bij Valère Arickx: “Op 26 oktober 1919 werden de teruggekeerde soldaten in Pittem gehuldigd en werden er ook twee gedenkplaten onthuld met de namen van de gesneuvelden en burgerlijke slachtoffers. Naderhand werden die gedenkstukken achteraan in de kerk geplaatst.”

(Jan Goossens)

Zeg et ne keer

Waar heb je een fout gezien of heb je zelf een suggestie? Laat het ons dan weten.