Bruggeling Joren Vermeersch (38) heeft vier masterdiploma's op zak. Na zijn studies rechten, met post-masters international recht en Europees recht, studeerde hij geschiedenis aan de UGent. Voor zijn masterproef over de Zwarte Dood kreeg hij de André Schaepdrijverprijs. Hij herwerkte die studie tot een vlot leesbaar boek, dat eind vorig jaar bij uitgeverij Vrijdag verscheen en inmiddels al aan zijn vijfde druk is.
...

Bruggeling Joren Vermeersch (38) heeft vier masterdiploma's op zak. Na zijn studies rechten, met post-masters international recht en Europees recht, studeerde hij geschiedenis aan de UGent. Voor zijn masterproef over de Zwarte Dood kreeg hij de André Schaepdrijverprijs. Hij herwerkte die studie tot een vlot leesbaar boek, dat eind vorig jaar bij uitgeverij Vrijdag verscheen en inmiddels al aan zijn vijfde druk is. Kunnen we de coronapandemie vergelijken met de middeleeuwse pest die in 1349 woedde?"Er zijn grote verschillen, vooral in de sterftegraad, maar ook markante gelijkenissen. Beiden zijn het product van economische globalisering. Een pandemie kan zich slechts verspreiden als er economische integratie is tussen continenten. Ook in de 14de eeuw was de wereld al deels 'geglobaliseerd'. Het rijk van de Mongolen strekte zich uit van China tot in het huidige Oekraïne, wat handel mogelijk maakte tussen Europa en China. Zo is de Zwarte Dood, die in 1338 ontstond in Centraal-Azië, tot in Europa geraakt.""Qua aantal doden is er gelukkig geen vergelijking mogelijk. Corona treft in ons land nog geen 0,01 procent van de inwoners. In 1349 was dat zo'n 30 procent. Op een bevolking van 35.000 mensen binnen de Brugse stadspoorten kom je dan al snel op 10.000 of meer doden. Dat zorgde voor paniek. In tegenstelling tot corona, dat duidelijk oudere en verzwakte personen viseert, viel er op de Zwarte Dood geen maat te zetten. Rijk en arm, jong en oud stierven in 1349. Ook de koningshuizen werden niet gespaard. De Franse koning verloor zijn vrouw en moeder. Een gezondere voeding beschermde de rijken niet. Het was Russische roulette."Zowel de pest als corona bezorgden onze samenleving een enorme psychologische shock..."Men was in paniek en zocht wanhopig naar verklaringen voor de ramp. De ene was al absurder dan de andere. De populairste verklaring was dat de Zwarte Dood een straf van God was voor zondig gedrag. De woede van God kon je slechts afsmeken door boetedoening, waardoor er in 1349 processies gehouden werden in Brugge met mannen die zich tot bloedens toe geselden. Net zoals elke acute crisis bracht ook de Zwarte Dood zowel het beste als het slechtste in de mens naar boven. Zo had je onverlaten die voedsel hamsterden en tegen woekerprijzen verkochten, een opmerkelijke parallel met sommigen die vandaag woekerwinsten willen maken met mondmaskers. Tegelijk had je mensen die onbaatzuchtig zorgden voor de zieken. Vandaag is er terecht veel lof voor de artsen en verzorgers. Tijdens de Zwarte Dood had je ook dat engagement, maar toen wisten die mensen dat ze daarmee hun eigen leven op het spel zetten. Uit de archieven blijkt dat alle broeders en zusters van de Brugse hospitalen Ter Potterie en Sint-Jan bezweken aan de pest. Hun plaats werd ingenomen door vrijwilligers, ook al wachtte voor hen onvermijdelijk de dood. Die vergeten Brugse helden verdienen een standbeeld.""Het leven werd toen aanzien als een tussenfase op weg naar de eeuwigheid, een periode waarin je je heil moest verdienen. Dat verklaart deels die zelfopoffering. Zou de moderne geseculariseerde mens even makkelijk zijn angst voor de dood overwinnen? Interessante vraag. Opvallend is ook hoe snel onze middeleeuwers opnieuw recht krabbelden. Eens de laatste dode begraven, begonnen ze direct te werken. Ook dat kan niet los gezien worden van de andere maatschappelijke context toen. Vandaag is een onverwacht sterfgeval voor ons een drama. De middeleeuwers waren veel meer vertrouwd met de dood. Op gelijk welk moment kon die aankloppen en moest je afscheid nemen van een geliefde. Denk aan de grote kinder- en kraambedsterfte. Voor ons is de dood een taboe, die vaak wordt verdrongen. Toen hoorde de dood bij het leven."In 1349 kampten de Brugse parochies met een tekort aan priesters, omdat er zoveel bezweken aan de pest..."Dat is een interessante parallel met vandaag. In Lombardije zijn de voorbije maanden ook tientallen priesters gestorven aan corona, omdat ze de laatste sacramenten bleven toedienen. Hun plichtsbesef bleek sterker dan hun angst voor de dood. Vandaag hebben ook onze Vlaamse priesters het zwaar. Ondanks een vaak ver gevorderde leeftijd zetten zij alles in het werk om coronapatiënten de ziekenzalving toe te dienen en om serene begrafenisdiensten te organiseren." De Zwarte Dood zette de economie op zijn kop. Kunnen we ook daar parallellen trekken?"Na de Zwarte Dood ontstond een tekort aan arbeiders. Daarom heeft men lange tijd geacht dat na de epidemie een 'gouden eeuw' aanbrak, met hogere koopkracht. Maar vele historici verloren uit het oog dat er na 1349 een enorme inflatie ontstond, door de toegenomen voorraad edelmetaal per hoofd. De vorsten, die in geldnood kwamen, wakkerden die inflatie nog verder aan door massaal geld bij te slaan. Dat zorgde voor een verdriedubbeling van de prijzen en zoals altijd was de gewone man daarvan het slachtoffer. Nu wil de Europese Centrale Bank de coronaschulden dekken door vers geld te drukken. Men spreekt over een expansie van 1.500 miljard euro. Ook dat zal zorgen voor inflatie, maar een verdubbeling van de prijzen gaan we gelukkig niet meemaken."Sommige mensen ontsnappen aan de quarantaine in verboden lockdownparty's. Probeerden de mensen dat vroeger ook?"Uiteraard. De nood aan decompressie in tijden van stress is eigen aan de mens. De verhalenbundel Decamerone is in feite één lange lockdownparty. Die verhalen worden verteld door drie mannen en zeven vrouwen tijdens een 14 dagen durend verblijf op een buitenplaats, op de vlucht voor de pest. Afgaande op het feestgedruis dat uitbrak na de pest, mogen we ons schrap zetten als de cafés weer open mogen. Ik voorspel een zware feestnacht!"