Nieuw federaal actieplan wil komaf maken met zwerfvuil op zee

Onze kustlijn is slechts 67 km lang, toch heeft ook hier ingrijpen op de vervuiling zeker zin. © Pixabay
Redactie KW

Vice-eersteminister en minister van Noordzee Vincent Van Quickenborne en minister van Leefmilieu Zakia Khattabi willen het probleem van marien zwerfvuil aanpakken en hebben daarom een nieuw federaal actieplan gelanceerd. Dit plan wil zwerfvuil op zee voorkomen en afval dat zich al in het mariene milieu bevindt, verwijderen.

De aanpak van de vervuiling van de zeeën en oceanen is een wereldwijde uitdaging. “De Belgische kustlijn is slechts 67 km. Men zou durven denken dat onze inbreng in de strijd tegen het wereldwijde probleem van marien zwerfvuil daarom beperkt is. Maar net zoals ons land een pionier is in de groene technologie van offshore wind, drijvende zonnepanelen en autonome vaartuigen, kunnen we even ambitieuze doelen realiseren op het vlak van de bestrijding van marien zwerfvuil”, zegt Vincent Van Quickenborne, vice-eersteminister en minister van Noordzee.

In het Belgische deel van de Noordzee zijn er gemiddeld 3.875 items drijvend zwerfvuil per vierkante kilometer terug te vinden. “Op onze stranden zijn er gemiddeld 137 items per 100 meter vloedlijn te vinden. Hierdoor wordt de grens (20 per 100m) die door de Europese regels wordt voorgeschreven, overtreden. Met dit federale actieplan moeten we erin slagen om de toename van zwerfvuil terug te dringen”, aldus de minister.

Brede reikwijdte

In 2017 werd een eerste Federaal Actieplan Marien Zwerfvuil opgesteld. Het had een brede reikwijdte en richtte zich op het voorkomen van macro- en micro-afval, zowel van bronnen op land als in zee. Uit de evaluatie van het actieplan in 2021 bleek dat bijkomende maatregelen nodig zijn om het probleem van marien zwerfvuil aan te pakken.

Voortbouwend op de aanbevelingen van het eerste actieplan en in samenspraak met een nationale werkgroep en verschillende belanghebbenden hebben vice-eersteminister en minister van Noordzee Vincent Van Quickenborne en minister van Leefmilieu Zakia Khattabi samen met de FOD Volksgezondheid een reeks bijkomende acties uitgewerkt.

Eenmalige producten van aan land belanden uiteindelijk ook in zee.
Eenmalige producten van aan land belanden uiteindelijk ook in zee. © Pixabay

Zakia Khattabi, minister van Leefmilieu: “Zwerfvuil in zee is een hardnekkig maar gelukkig vermijdbaar probleem. Het is het gevolg van een wegwerpcultuur. Een cultuur die we samen kunnen veranderen. Door producten op de markt te zetten die niet gemaakt zijn om weg te gooien. Door producten zo aan te bieden dat het mensen uitnodigt om ze terug te brengen voor hergebruik en recyclage. Door als consument wegwerp te vermijden en correct te sorteren. Door in de visserij praktijken toe te passen die geen aanleiding geven tot afval in zee”, somt de minister op.

Propere zee

“Ik ben blij dat we met dit plan een volgende stap zetten richting een propere zee. Die is nodig, want zwerfvuil leidt tot belangrijke schade voor het plantaardig en dierlijk leven. En vroeg of laat komt het letterlijk terug op ons bord. Wereldwijd groeit het besef dat onze zeeën en oceanen cruciaal zijn voor het leven op onze planeet. Ik ben dan ook blij dat dit plan niet alleen gericht is op herstel, maar ook op het voorkomen van vervuiling.”

Dit nieuw federaal actieplan marien zwerfvuil heeft als doel pollutie door zwerfvuil op zee te voorkomen en zwerfvuil dat zich al in het mariene milieu bevindt, te verwijderen. Het is een flexibel instrument dat aangeeft welke acties zullen ondernomen worden. Het is een dynamisch plan waarbij tijdens de looptijd van september 2022 tot december 2027 nieuwe acties kunnen toegevoegd worden.

Het bevat 25 acties die gericht zijn op een actieve vermindering van de instroom en de aanwezigheid van marien zwerfvuil in het Belgische deel van de Noordzee.

Info: het tweede Federale Actieplan Marien Zwerfvuil

Enkele van de concrete acties

• Verloren geraakt vistuig op zee is een risico voor meerdere diersoorten. Deze dieren kunnen verwond of verstrengeld geraken. Daarom wordt ingezet op de inzameling en recyclage van oud vistuig.

• Ook voor spekking wordt op zoek gegaan naar alternatieve duurzame materialen. Spekking is de methode waarbij met plastic draden bepaalde netten beschermd worden tegen slijtage. Die draden rafelen echter volledig uit bij het slepen over de zeebodem waardoor ze als afval in zee terechtkomen.

• Tot op vandaag wordt binnen de hengelvisserij een beroep gedaan op lood voor lijnverzwaring of als werpgewicht. De negatieve impact hiervan op fauna en flora werd al veelvuldig aangetoond. En dat terwijl loodvrije alternatieven ook in staat zijn loodgewichten op functioneel vlak succesvol te vervangen.

• Er wordt voorzien in de afbouw van het gebruik van producten die aanleiding geven tot mariene vervuiling. Om eenmalige producten die via zwerfvuil op het land uiteindelijk in zee belanden te vermijden, worden zowel regelgevende als sensibiliserende maatregelen voorzien.

• Er blijft ook aandacht voor een betere monitoring van de zwerfvuilproblematiek in de Noordzee en voor de opruiming ervan. Extra aandacht gaat naar onderzoek naar microplastics.

• Pleziervaart mag dan niet de grootste bron van zwerfvuil op zee zijn, toch hebben pleziervaarders belang bij de bescherming van het milieu waar zij hun vrije tijd doorbrengen en kunnen zij een rol spelen bij de vermindering van zwerfvuil op zee.

• Het Blue Flag-initiatief is een van ‘s werelds meest erkende vrijwillige onderscheidingen voor stranden, jachthavens en exploitanten van duurzame vaarvakanties. Om ervoor in aanmerking te komen, moet aan een reeks strenge milieu-, educatieve, veiligheids- en toegankelijkheidscriteria worden voldaan.

• De Belgische vissers hebben vorig jaar 65 ton vuilnis aan wal gebracht in het kader van Fishing for Litter en dat is meer dan een verdrievoudiging ten opzichte van een jaar eerder. Ook het aantal vissersschepen dat vorig jaar aan het project meewerkte, is quasi verdubbeld.

• Op de bodem van onze Noordzee liggen naar schatting 280 scheepswrakken, waarvan vele met een grote culturele en ecologische waarde. Het zijn helaas ook verzamelpunten voor marien zwerfvuil. Dit vormt een bedreiging voor het rijke zeeleven eromheen. Dieren raken erin verstrengeld of eten ervan. Daarom is er een programma in voege om systematisch scheepswrakken schoon te maken.

• Het Europees Milieuagentschap heeft de Marine Litter Watch app (MLW) ontwikkeld. Samen met partners worden burgers geactiveerd en gemotiveerd om de app te gebruik om zo op grote schaal nog meer data te verzamelen over marien zwerfvuil in onze Noordzee.

Het zijn slechts enkele acties uit een ruim plan dat tot stand kwam dankzij een nauwe samenwerking tussen gewestelijke en federale overheden en andere belanghebbenden (bedrijven, partnerorganisaties enz.). “Enkel door de krachten te bundelen kunnen we het probleem van marien zwerfvuil immers aanpakken”, klinkt het.

Zeg et ne keer

Waar heb je een fout gezien of heb je zelf een suggestie? Laat het ons dan weten.